تنبل

ساعتي است كه در اين انديشه‌ام چيزي بنويسم، در اين وب‌لاگ منتشر كنم تا به اين وسيله مطلب قبلي را كه عنوان «اندوه» دارد، پايين تر ببرم تا كم‌تر به چشم بخورد.
اما دريغ از يك كلمه. ناچار، از مطلب يكي از كتاب‌هاي زيرچاپ كه به تازگي براي نوجوانان ترجمه كرده‌ام، مطلبي را به طور اتفاقي انتخاب و در اين‌جا مي‌آورم. قرعه به نام جانوري به نام تنبل افتاد و شد يك نوشته‌ي جديد براي خودش. ببخشيد اگر چندان جذاب نيست. برگ سبزي است.

جانوري كه به اين درخت آويزان است، به نظر آسوده مي‌آيد. چرا آسوده نباشد؟ تنبل سه انگشتي كه نام علمي آن Bradypus tridactylus است، 20 ساعت در شبانه روز در ميان سايبان پربرگ درختان جنگل باراني مي‌خوابد. در واقع تشخيص تنبل خواب از بيدار چندان آسان نيست، چون اين جانور بسيار آهسته حركت مي‌كند: در مدتي كه شما 30 تا 40 چهار راه را پشت سر مي گذاريد، تنبل فقط از يكي گذر مي‌كند.
اما، آهسته‌ترين پستاندار جهان با تكامل كه فرايند تغيير گونه‌ها در گذر زمان است، چه مي‌كند؟ خوشبختانه تكامل نيز آهسته حركت مي‌كند. تكاملِ هر گونه، هزاران يا حتي ميليون‌ها سال به درازا مي‌كشد. اين تنبل هم باقي مانده است چون تكامل چيزي جز بقا به علت سازگاري‌هاي پي در پي نيست. چارلز داروين اعتقاد داشت و اكثريت دانشمندان امروزي نيز باور دارند گونه‌هايي كه صفات و رفتارشان با محيط سازگارتر است، بيشتر مي‌توانند باقي بمانند صفاتِ خود را به نسل بعد انتقال دهند. اين صفات و رفتارها را سازگاري مي‌نامند. تنبل سه انگشتي براي زندگي در محيط جنگل‌هاي باراني سازگاري‌هايي دارد.
در حدود 10 تا 40 هزار سال پيش تنيل‌هاي ديگري هم وجود داشت. مثلاً، تنبل زميني هارلان كه 180 سانتي‌متر قد، اندام‌هاي حركتي نيرومند و چنگال‌هايي بزرگ داشت. اكنون چندي است كه اين جانور همراه با بسياري از پستانداران بزرگ جثه منقرض شده است. دانشمندان نمي‌دانند بر سر آن‌ها چه آمده است. شايد بررسي سازگاري نزديك‌ترين خويشاوند آن‌ها كه هنوز زنده است، پرده از اين راز قديمي كنار زند.
آهسته، اما ايمن
اگر چه تنبل به معني تن‌پرور است، اما حركت آهستۀ اين جانور به معني بي‌خيالي و تن‌پروري نيست. سرعت كم ممكن است نوعي سازگاري باشد كه آن را از ديد شكارچياني مانند عقاب كه مي‌توانند حركت هاي ناگهاني و سريع را آسان‌تر از خزيدن آهسته و با احتياط تشخيص دهند، دور نگه مي‌دارد.
دهان
تنبل سه انگشتي نسبت به غذاي خود وسواس دارد و فقط برگ‌، شاخه‌هاي جوان و جوانه‌هاي يك نوع درخت را مي‌خورد. از اين مطلب دربارۀ توانايي آن براي زيستن در خارج از جنگل‌هاي باراني چه مي‌فهميد؟
قد
تنبل كمتر از 60 سانتي‌متر قد و حدود 5/2 كيلوگرم وزن دارد.
دست‌ها
تنبل از دست‌هاي درازش براي دفاع از خود و نيز آويزان شدن از درختان استفاده مي‌كند. چون پاهايش براي راه رفتن بسيار ضعيف هستند، تنبل سه انگشتي وقتي كه هفته اي يك بار روي زمين حركت مي‌كند، با دست‌هايش خود را به جلو مي‌خزاند.

گردن
تنبل به جاي هفت مهرۀ گردن كه در ديگر پستانداران وجود دارد، 9 مهرۀ گردني دارد كه سبب مي‌شوند بتواند گردنش را به اندازه‌ي سه چهارم يك دايره بچرخاند.
چنگال‌ها
سه چنگال دراز قلاب مانند نوك‌تيز به گونه‌اي محكم شاخه‌‌ها را در چنگ مي‌گيرند كه تنبل مي‌تواند با كمك آن‌ها وارونه روي شاخه‌ها بخوابد و حتي پس از مرگ نيز آويزان باقي بماند! اين چنگال‌ها براي زخم زدن به شكارچيان هم به كار مي‌روند.
انگشتان دست و پا
براي نگه‌داري شاخه‌ها، منحني شكل‌اند.
موهاي بدن
جهت خواب موهاي بلند و زبر بدن تنبل به طرف زمين است تا بتوانند باران را از خود عبور دهند. در ميان موهاي بدن تنبل سوسك‌ها، كنه‌ها و بيد‌ها زندگي مي‌كنند. جلبك‌هاي سبز نيز كه در لا به لاي موهاي آن زندگي مي‌كنند، در ميان برگ‌هاي درختان نوعي همرنگي و استتار براي آن ايجاد مي‌كنند.