کتاب سال 88

یکی از کتا‌ب‌های برگزیده‌ی سال 88 که به عنوان کتاب سال معرفی شد، مجموعه‌ی کتاب‌های «مفاهیم پایه در علوم تجربی» از انتشارات فاطمی بود. طبق نوشته‌ی وب‌سایت انتشارات فاطمی: «مجموعه‌ی مفاهیم پایه در علوم تجربی مجموعه‌ی بی‌نظیری است که نه‌ تنها مطابق با رویکردهای نوین در آموزش علوم نوشته شده، بلکه به ویژگی‌ها و سلیقه‌های نوجوانان امروز در خواندن کتاب و یادگیری علوم نیز توجه داشته است. هر یک از کتاب‌های این مجموعه، دانش‌آموز را با خود به سفری در زمان می‌برد، سفری که آغاز آن ابتدای شکل‌گیری اندیشه‌ی اختراع یا اکتشاف مورد نظر و پایان آن به نتیجه رساندن آن اختراع یا اکتشاف است. پایان این سفر اما، آغاز سفری دیگر است. در این سفر، دانش‌آموز که یاد گرفته است از زاویه‌ای جدید به دنیای پیرامون خود بنگرد، به کشف مسئله و حل آن دعوت می‌شود و خود باید رهبری سفر را برعهده بگیرد. شرح رویدادها در این کتاب‌ها به گونه‌ای است که گویی این خود دانش‌آموز است که به آن اختراع یا اکتشاف نائل می‌شود. توجه به تاریخ علم، کاربرد علم در زندگی فردی و جامعه، پرورش مهارت‌های تصمیم‌گیری و حل مسئله، از ویژگی‌های برجسته‌ی این کتاب‌هاست. شیوه‌ی منحصر به فرد این کتاب‌ها در ارائه‌ی مفاهیم، آن‌چنان جذاب و چندبعدی است که متخصصان آموزش علوم را بارها به ستایش این مجموعه واداشته است. در ترجمه‌ی این مجموعه، مترجمان کوشیده‌اند تا نه‌تنها جذابیت و روانی متن را حفظ کنند، بلکه در مواردی با بازپرداخت متن، آن را برای خواننده‌ی ایرانی جذاب‌تر کنند. همچنین با انجام متناسب‌سازی‌های فرهنگی و محیطی، کاربرد مفاهیم علمی در زندگی متعارف دانش‌آموز «ایرانی» به نمایش گذاشته شده است و نقش دانشمندان این مرز و بوم در شکوفایی دستاوردهای علمی مورد توجه قرار گرفته است».
یکی از کتاب‌های این مجموعه، یعنی کتاب بوم‌شناسی (اکولوژی) را من ترجمه کرده‌ام که قبلاً مختصری درباره‌اش نوشتم. چند روز پیش هم یکی از کتاب‌های دیگر این مجموعه منتشر شد، تحت عنوان «تغییر گونه‌ها» که آن را خانم فائضه‌ حدادی ترجمه و من ویرایش کرده‌ام. این کتاب مفاهیم اصلی تکامل را به زبان نوجوانان بیان می‌کند و در این زمانه که بدفهمی‌ها در باره‌ی این شاخه از علم در سطح جهانی فراوان‌اند، غنیمت است. اما اصطلاح «تغییر گونه‌ها» گر چه واضح و گویاست، اما از نظر علمی به طور دقیق معادل «تکامل» یا «فرگشت» نیست. تکامل چیزی فراتر از تغییر گونه‌هاست، مثلاً تغییر در خزانه‌ی ژنی از تغییرهای تکاملی است که گرچه منجر به تغییر گونه‌ها می‌شود اما الزاماً خودش تغییر گونه‌ها نیست. حتما خواهید گفت که این دلایل را برای خودت بیاور که ویراستار کتابی! قبول دارم، اما این عنوان را ویراستار مجموعه برگزیده است.